Zdradzony bohater. János Esterházy (1901-1957)

Kim był János hr. Esterházy? To pytanie towarzyszy wielu historykom i publicystom zajmującym się problematyka dziejów najnowszych tej części Europy. Czy tak jak chce tego publicysta „Gazety Wyborczej” Aleksander Kaczorowski – „bohaterem i zdrajcą”, „politycznym marzycielem, którego działalność posłużyła przede wszystkim... Hitlerowi”, czy też jak twierdzi czeski historyk prof. Jaroslav Valenta – politykiem, którego akcje „spełniały wszystkie znamiona zdrady głównej, bo zmierzały do rozbicia integralności państwa [Czechosłowacji], oderwania jego części, i to w zmowie z dwoma obcymi mocarstwami (tzn. Węgrami a Polską). „Podobne opinie zresztą można spotkać również na Słowacji. A może, jak mówią Węgrzy – a za nimi także Żydzi i Polacy – Esterházy był wybitnym politykiem, bohaterem narodowym, człowiekiem zasad i sprawiedliwym wśród narodów świata?
Ze wstępu Andrzeja Przewoźnika